Në një kohë të dominimit të teknologjisë, sfidave globale dhe individualizmit të theksuar, koncepti i të qenit “njeri i mirë” duket se është vënë në provë. Shumëkush e lidh mirësinë me ndihmën ndaj tjetrit, ndershmërinë, drejtësinë ose thjesht me etikën personale. Por çfarë do të thotë sot, në një botë të ndërlikuar, të jesh një njeri i mirë? A është kjo një vlerë universale apo relative ndaj kohës dhe rrethanave? Ky punim përpiqet të eksplorojë këtë pyetje përmes qasjeve filozofike, psikologjike dhe sociologjike, duke e vendosur në një kontekst bashkëkohor.
Që nga koha e Sokratit dhe Aristotelit, koncepti i “mirësisë” është vendosur në zemër të filozofisë morale. Aristoteli e përkufizonte njeriun e mirë si atë që ndjek “virtytin” – mesataren e artë ndërmjet teprisë dhe mungesës (Aristoteli, Etika e Nikomahut). Në kontekstin modern, Immanuel Kant e shihte njeriun e mirë përmes detyrës dhe ligjit moral, duke vepruar në bazë të parimeve që mund të bëhen ligje universale (Kant, 1785).
Psikologjia pozitive, e përfaqësuar nga autorë si Martin Seligman, sugjeron se virtyte si ndershmëria, mirësia, falja dhe ndjeshmëria janë thelbësore për mirëqenien e individit dhe shoqërisë (Seligman & Peterson, 2004). Sipas një studimi nga Harvard (Vaillant, 2012), aftësia për të krijuar marrëdhënie të qëndrueshme, për të treguar dhe ndjerë dashuri, është tregues kyç i “njeriut të mirë
Mirësia nuk mund të shkëputet nga shoqëria. Çfarë konsiderohet si mirë në një kulturë, mund të shihet si e parëndësishme ose madje si naive në një tjetër. Sociologët theksojnë ndikimin e normave dhe presioneve sociale në formësimin e sjelljes etike. Në shoqëritë moderne, mirësia shpesh sfidohet nga prirja për sukses individual, konkurrencë dhe konsumizëm.
Mirësia në veprim: Vepra, jo vetëm qëllime
Shkencëtarët socialë kanë nënvizuar rëndësinë e mirësisë së mishëruar në vepra konkrete. Në një studim të fundit të publikuar në Journal of Moral Education (2020), del se aktet e vogla të mirësisë – si ndihma ndaj një të panjohuri, falja në një konflikt, ose dhënia e kohës për të dëgjuar dikë – janë perceptuar nga të tjerët si tregues të vërtetë të një personi të mirë, më shumë sesa bindjet apo fjalët.
Të jesh njeri i mirë sot do të thotë të jesh i vetëdijshëm, i ndjeshëm ndaj tjetrit, dhe aktiv në përpjekjen për drejtësi e mirëkuptim. Nuk mjafton të jesh “i mirë” në mendje ose në teori; mirësia kërkon veprim, përkushtim dhe guxim – sidomos në një botë ku shpesh përfitimi personal mbizotëron mbi vlerat. Mirësia nuk është dobësi, por një formë e fuqishme e ndërveprimit njerëzor dhe ndërtimit të një shoqërie të qëndrueshme.
Artë Ramiqi
