Më 4 tetor 1937, sipas disa burimeve biografike, u vra në Spanjë Asim Vokshi, oficeri shqiptar nga Gjakova që iu bashkua Brigadave Ndërkombëtare në luftën kundër forcave të Francisco Frankos. I shkolluar në Itali dhe i angazhuar në veprimtarinë politike në Shqipëri, ai përfundoi jetën në frontin spanjoll, larg vendlindjes.
Asim Vokshi lindi në Gjakovë më 1909. Ai i përket brezit të shqiptarëve që, gjatë viteve 1930, u përfshinë në lëvizjet politike dhe në konfliktet evropiane të kohës. Emri i tij lidhet me Luftën Civile Spanjolle, ku vullnetarë nga shumë vende u rreshtuan përkrah forcave republikane kundër ushtrisë së gjeneralit Francisco Franco.
Sipas të dhënave biografike shqiptare, Vokshi i nisi mësimet fillore në qytetin e lindjes, në vitet 1916–1918, dhe i përfundoi në Kolgecaj. Shkollimin e mesëm e kreu në Shkodër, ndërsa më pas ndoqi Akademinë Ushtarake në Itali.
Në vitin 1932 u kthye në Shqipëri me gradën e nëntogerit. Përveç karrierës ushtarake, ai u përfshi edhe në veprimtari politike, në një periudhë kur vendi drejtohej nga Ahmet Zogu.
Angazhimi politik në Shqipëri
Gjatë viteve 1930, Asim Vokshi bashkëpunoi me veprimtarë politikë të kohës, ndër ta Ali Kelmendi. Ai mori pjesë në përgatitjet për kryengritjen e Fierit të vitit 1935, një përpjekje për rrëzimin e regjimit të Zogut.
Në prag të kryengritjes, Vokshi u arrestua dhe u dënua me burgim. Megjithatë, angazhimi i tij nuk u kufizua vetëm në veprimtarinë ushtarake dhe organizimin politik.
Në vitin 1936, në bashkëpunim me Vasil Shanton dhe veprimtarë të tjerë, ai u përfshi në nxjerrjen e revistës ABC, një botim i lidhur me qarqet demokratike dhe përparimtare të kohës.
Këto angazhime përbënin një pjesë të rëndësishme të jetës së tij para se të nisej drejt Spanjës, ku lufta kishte marrë përmasa ndërkombëtare.
Nga Shqipëria në frontin spanjoll
Lufta Civile Spanjolle nisi në korrik të vitit 1936, pas kryengritjes ushtarake kundër Republikës Spanjolle. Konflikti u zhvillua mes forcave republikane dhe nacionalistëve të udhëhequr nga Franco, të cilët përfundimisht fituan luftën në vitin 1939.
Përplasja tërhoqi vëmendjen e opinionit publik evropian dhe u bë një nga konfliktet më të rëndësishme të periudhës para Luftës së Dytë Botërore. Në mbështetje të Republikës Spanjolle u krijuan Brigadat Ndërkombëtare, të përbëra nga vullnetarë të ardhur nga vende të ndryshme.
Asim Vokshi u bashkua me këto formacione dhe shërbeu në Brigadën XII Ndërkombëtare, të njohur si Brigada Garibaldi.
Databaza historike SIDBRINT e Universitetit të Barcelonës e regjistron Vokshin si oficer shqiptar të Brigadës XII. Sipas këtij burimi, ai mbërriti në Spanjë me anijen Ciudad de Barcelona në vitin 1937 dhe u vra në Fuentes de Ebro, më 13 tetor të po atij viti. Regjistri mbështetet edhe në dokumente arkivore të ruajtura në Arkivin Shtetëror Rus të Historisë Socio-Politike.
Vdekja në Spanjë dhe kujtesa historike
Asim Vokshi u vra në moshë të re, ndërsa ishte pjesë e luftës në Spanjë. Burimet biografike shqiptare e lidhin emrin e tij me luftimet në Frontin e Ebros, ndërsa databaza e Universitetit të Barcelonës e shënon vendin e vdekjes në Fuentes de Ebro.
Për datën e saktë të vdekjes ekziston një mospërputhje mes burimeve: disa biografi shqiptare japin 4 tetorin 1937, ndërsa regjistri i SIDBRINT shënon 13 tetorin 1937. Për këtë arsye, data duhet trajtuar me kujdes në çdo botim historik.
Në Shqipëri, Asim Vokshi u nderua me titullin Hero i Popullit. Jeta e tij është trajtuar në botime historike për shqiptarët që morën pjesë në Luftën e Spanjës, përfshirë librin Asim Vokshi të Prenk Uliut dhe Qemal Sakajevës, botuar në Tiranë më 1979.
Historia e Vokshit dokumenton pjesëmarrjen e një oficeri shqiptar në një konflikt që kapërceu kufijtë e Spanjës dhe u bë pjesë e përplasjeve politike e ideologjike të Evropës së viteve 1930.
Burime: SIDBRINT – Universiteti i Barcelonës; Prenk Uli dhe Qemal Sakajeva, Asim Vokshi, Tiranë, 1979; Fjalori Enciklopedik Shqiptar.
