Kur gazetari nuk besohet më: Si u krijua hendeku mes mediave dhe publikut?
Në një kohë kur informacioni mbërrin brenda sekondave, gazetaria po përballet me një problem që nuk zgjidhet vetëm duke publikuar më shumë lajme: bindjen e një pjese të publikut se pas tyre fshihet një interes.
Një lajm mund të lexohet, të shpërndahet dhe të komentohet nga mijëra njerëz, por kjo nuk do të thotë se ata që e lexojnë i besojnë. Në Kosovë, raporti mes publikut dhe mediave duket se po bëhet gjithnjë e më i ndërlikuar. Gazetarët vazhdojnë të jenë burim i rëndësishëm informacioni, por një pjesë e qytetarëve i qasen lajmit me dyshim, e vënë në pikëpyetje motivin e gazetarit dhe, në disa raste, e konsiderojnë atë pjesë të një loje politike.
Kjo mosbesueshmëri nuk është krijuar brenda natës. Ajo është rezultat i disa zhvillimeve që janë ndërthurur ndër vite: dobësive profesionale brenda redaksive, polarizimit politik, konkurrencës për klikime dhe ndryshimit të mënyrës se si njerëzit informohen.
Sipas një hulumtimi mbi gjendjen e mediave në Kosovë, besimi i përgjithshëm në media ka shënuar rënie të ndjeshme, nga 50 për qind në vitin 2023 në 30 për qind në vitin 2024. Të dhëna të tjera, të bazuara në matjen e besimit te televizioni, tregojnë një pamje më të nuancuar: në vitin 2025, 49 për qind e të anketuarve në Kosovë deklaruan se kishin mjaft ose shumë besim në televizion. Këto shifra matin kategori të ndryshme dhe nuk duhen lexuar si të njëjtin tregues. Megjithatë, ato tregojnë se raporti i publikut me mediat nuk është i njëtrajtshëm dhe se besimi ndryshon sipas platformës dhe mënyrës së matjes.
Një nga arsyet kryesore të këtij hendeku është perceptimi i njëanshmërisë. Në një shoqëri ku debatet politike shpesh ndahen në kampe, edhe raportimi faktik mund të interpretohet si mbështetje për njërën palë. Gazetari që publikon një hulumtim për një zyrtar mund të akuzohet se po punon për kundërshtarët e tij; ai që nuk e publikon një pretendim të pakonfirmuar mund të etiketohet si i njëanshëm. Në këtë klimë, përmbajtja e lajmit shpesh kalon në plan të dytë, ndërsa vëmendja zhvendoset te supozimi se kush përfiton prej tij.
Por jo çdo dyshim i publikut është i pabazë. Mediat kanë përgjegjësi për mënyrën se si e kanë trajtuar informacionin. Publikimi i lajmeve pa verifikim të mjaftueshëm, përdorimi i titujve që premtojnë më shumë sesa përmban teksti dhe paraqitja e pretendimeve si fakte e dëmtojnë besueshmërinë. Kur një gabim nuk korrigjohet ose kur korrigjimi bëhet pa transparencë, publiku mund të krijojë përshtypjen se redaksia shqetësohet më shumë për imazhin e vet sesa për saktësinë.
Në këtë garë, shpejtësia shpesh ka marrë përparësi ndaj kontekstit. Platformat digjitale e shpërblejnë përmbajtjen që tërheq vëmendje, ndërsa redaksitë përballen me presionin për të publikuar sa më shpejt. Një titull i fortë mund të sigurojë klikime, por nëse përmbajtja nuk e mbështet atë, kostoja është më e madhe se përfitimi i momentit. Besimi humbet më lehtë sesa fitohet.
Një tjetër faktor është ndërhyrja e politikës në perceptimin publik për gazetarinë. Kur gazetarët paraqiten vazhdimisht si kundërshtarë, propagandistë apo përfaqësues të interesave të caktuara, dyshimi ndaj një individi mund të shtrihet te i gjithë profesioni. Kjo nuk do të thotë se mediat duhet të jenë të mbrojtura nga kritika. Përkundrazi, ato duhet të japin llogari për punën e tyre. Por kritika ndaj një raportimi të caktuar nuk është e njëjtë me delegjitimimin e gazetarisë si profesion.
Ndërkohë, rrjetet sociale kanë ndryshuar mënyrën se si ndërtohet bindja. Një informacion mund të përsëritet në dhjetëra profile, të shoqërohet me komente dhe të fitojë pamjen e një të vërtete të pranuar, edhe kur nuk ka prova të mjaftueshme. Një studim me 600 respondentë në Kosovë, që shqyrtoi ekspozimin ndaj dezinformatave, gjeti se përsëritja e një narrative mund ta rrisë mundësinë që ajo të besohet. Kjo e bën veçanërisht të vështirë punën e gazetarisë verifikuese: korrigjimi i një pretendimi nuk e zhduk domosdoshmërisht bindjen që ai ka krijuar.
Në këtë mjedis, gazetari nuk konkurron vetëm me mediat e tjera. Ai konkurron me video të shkurtra, profile anonime, komentues politikë dhe njerëz që paraqesin mendimin personal si informacion. Këta aktorë mund të jenë më të drejtpërdrejtë, më emocionalë dhe më të afërt me audiencën. Por afërsia nuk është provë e saktësisë, as bindja e fortë dëshmi e së vërtetës.
Megjithatë, do të ishte e gabuar që gjithë përgjegjësia t’i lihej publikut, duke e paraqitur atë si të painformuar ose të manipuluar. Qytetarët kanë arsye të kërkojnë llogari nga mediat. Ata duan të dinë kush qëndron pas një lajmi, si janë verifikuar të dhënat dhe nëse të gjitha palët e përfshira kanë pasur mundësi të përgjigjen. Këto nuk janë kërkesa të tepruara; janë pjesë e marrëveshjes bazë mes gazetarisë dhe shoqërisë.
Për redaksitë, rikthimi i besimit nuk mund të arrihet përmes fushatave që u kërkojnë njerëzve t’u besojnë gazetarëve. Ai kërkon ndryshim të dukshëm në praktikë: burime të identifikueshme kur është e mundur, dallim të qartë mes faktit dhe opinionit, kontekst për pretendimet e rëndësishme dhe korrigjim të hapur të gabimeve. Po aq e rëndësishme është të mos trajtohet çdo kritikë si sulm dhe çdo pyetje e pakëndshme si armiqësi.
Gazetaria nuk ka detyrë t’i bëjë të gjithë të pajtohen me përfundimet e saj. Detyra e saj është të tregojë si ka arritur te ato përfundime dhe të ofrojë prova që mund të kontrollohen. Një raportim mund të jetë i pakëndshëm për një politikan, një institucion apo një pjesë të publikut dhe prapëseprapë të jetë i drejtë.
Në fund, çështja nuk është vetëm pse njerëzit nuk u besojnë gazetarëve. Është edhe çfarë ndodh me një shoqëri kur qytetarët nuk kanë më një pikë të përbashkët reference për të dalluar informacionin nga manipulimi. Nëse çdo lajm shihet si propagandë dhe çdo burim si i dyshimtë, hapësira për diskutim të bazuar në fakte ngushtohet.
Besimi nuk mund të kërkohet si privilegj i profesionit. Ai duhet të fitohet në secilin raportim, përmes punës që publiku mund ta shqyrtojë dhe ta vërë në provë. Kjo është përgjegjësi e mediave, por edhe kusht për një debat publik ku faktet kanë ende peshë.
GazetaBruto
